Prawidłowe odżywianie

W przeszłości zalecenia dietetyczne dla diabetyków dotyczące spożywania węglowodanów były bardzo restrykcyjne. Wykluczały spożywanie pokarmów zawierających cukier. Wywoływało to u osób z cukrzycą poczucie winy za każdym razem, kiedy „złamane zostały reguły”. Robienie tego co inni – urozmaicanie spożywanych pokarmów oraz okazjonalne pozwalanie sobie na coś słodkiego – było odradzane, a przez niektórych traktowane wręcz jako grzech. Jest to jednak podejście przestarzałe i nieodpowiednie. Brak jest dowodów na to, by spożywanie pokarmów zawierających umiarkowane ilości cukru pogarszało kontrolę nad glikemią.

Przestrzeganie restrykcyjnego planu posiłkowego obejmującego ustalone pory posiłków i tylko określone produkty żywnościowe nie jest prawdopodobnie konieczne z powodu samej cukrzycy, zwłaszcza jeśli insulinę przedposiłkową przyjmujesz metodą wielokrotnych iniekcji lub za pomocą osobistej pompy insulinowej. Ważne jest jednak, aby jeść posiłki regularnie i wiedzieć, jaką ilość węglowodanów można spożyć. Wiele osób z cukrzycą cieszy się pełnią i różnorodnością życia oraz smakowitymi potrawami, potrafiąc przy tym efektywnie kontrolować glikemię. Im więcej wiesz o potrawach zawierających węglowodany i ich wpływie na poziom glukozy we krwi, tym większą masz kontrolę nad cukrzycą. W tym rozdziale poznasz wiele cennych szczegółów na temat różnych produktów spożywczych
i ich wpływu na glikemię. Ogólnych porad na temat zdrowego odżywiania udzieli Ci dietetyk.

Ważne jest, aby ostrożnie wybierać spożywaną żywność – nawet jeśli nie ma się cukrzycy. Pamiętaj jednak, aby nie traktować pokarmów jako leku. Potrawy powinny dobrze wyglądać, smakować i sprawiać przyjemność, a my powinniśmy cieszyć się jedzeniem, a po posiłku odczuwać zadowolenie. Jeśli będziesz myśleć wyłącznie o tym, czy spożywane jedzenie jest dla Ciebie „odpowiednie”, pozbawisz się całej przyjemności. Lepiej więc ustalić, co możesz jeść, z dietetykiem, który pomoże Ci stworzyć plan żywienia, biorąc pod uwagę pory posiłków, zwyczaje i preferencje panujące w Twojej rodzinie.

„Co mogę jeść?”, „Czego mam unikać?”. Takie pytania zadają osoby, u których zdiagnozowano cukrzycę. Zwykle po pierwszej konsultacji z dietetykiem pada następujący komentarz: „Cieszę się, że się okazało, iż mogę jeść większość rzeczy, które występowały w mojej diecie przed cukrzycą”. Od samego początku porady dietetyczne powinny być kierowane do całej rodziny. W pewnym fińskim badaniu przeprowadzonym na dzieciach z cukrzycą typu 1 wykazano, że wszyscy członkowie rodziny zwiększyli ilość spożywanego odtłuszczonego mleka, niskotłuszczowego sera oraz chudych wędlin. Spożywali przy tym więcej warzyw i owoców.

Co wolno jeść?

Osoby z cukrzycą nie powinny spożywać cukru, prawda?

Nieprawda. Obecne badania dowodzą, że diabetycy mogą spożywać smaczne rzeczy
i jednocześnie cieszyć się zdrowym, aktywnym życiem. Termin „prawidłowe odżywianie” początkowo może brzmieć strasznie, tymczasem okazuje się, że produkty zawierające umiarkowane ilości cukru są na ogół nieszkodliwe. Wiedza o produktach zawierających węglowodany oraz ich wpływie na poziom glukozy we krwi pomoże Twojemu dziecku lepiej panować nad cukrzycą – pamiętaj jednak, że jedzenie powinno być przyjemnością dla całej rodziny, a nie koniecznością. Poniżej znajdziesz podstawowe informacje na temat prawidłowego odżywiania, a w szczegółowym opracowaniu planu żywieniowego dla Twojego dziecka pomoże Ci dietetyk.

Zalecenia żywieniowe opierają się na potrzebach żywieniowych zdrowych dzieci
i nastolatków. Między 6. a 12. rokiem życia dzieci potrzebują podwójnej ilości energii, jeśli mają rosnąć w naturalnym tempie. W tym okresie powinny spożywać więcej produktów bogatych w energię i białka. Jeśli jednak ilość spożywanych kalorii nie zostanie zmniejszona po zakończeniu akceleracji wzrostu, istnieje ryzyko rozwoju nadwagi.
W obecnej chwili brak dowodów naukowych na potrzebę przyjmowania witaminowych i mineralnych suplementów.

Przyswajanie węglowodanów

Pochodząca ze spożytych produktów glukoza może trafić do krwiobiegu jedynie z jelit. Nie może zostać przyswojona przez błonę śluzową jamy ustnej, jak niegdyś uważano. Aby trafić do jelit, pokarm musi najpierw przejść przez dolne ujście żołądka, gdzie znajduje się specjalny mięsień zwany zwieraczem odźwiernika, który działa jak „brama” prowadząca do znajdującego się za nim jelita. Zwieracz ten przepuszcza jedynie bardzo małe kawałki jedzenia. Przed przyswojeniem do krwiobiegu węglowodany złożone muszą zostać rozłożone do cukrów prostych. Długość łańcucha węglowodanów nie wpływa na przyswajanie w takim stopniu, jak uważano niegdyś, ponieważ rozbicie ich wiązań przebiega dość szybko. Węglowodany proste rozkładane są przez enzymy wydzielane z błony śluzowej jelit, natomiast węglowodany bardziej złożone oraz skrobia, zanim trafią do jelit, muszą zostać najpierw rozłożone do węglowodanów prostych pod działaniem amylazy – enzymu występującego w ślinie i wydzielanego przez trzustkę. W przeszłości węglowodany dzielono na szybkoprzyswajalne i wolnoprzyswajalne, opierając się głównie na rozmiarach ich cząsteczek. Bardziej uzasadniony jest jednak podział na produkty czy pokarmy szybkoprzyswajalne i długoprzyswajalne oceniający, oprócz zawartości węglowodanów, również ilość błonnika i sposób przygotowania posiłku, co także ma wpływ na stężenie glukozy we krwi. Wpływ różnych produktów spożywczych na poziom glukozy we krwi określa się za pomocą tzw. indeksu glikemicznego (IG).

Według ostatnich badań szczególnie ważna jest zawartość błonnika w potrawie oraz wielkość cząsteczek. Skrobia pochodząca z warzyw jest rozkładana wolniej niż skrobia pochodząca z pieczywa. Skrobia ziemniaczana rozkłada się na glukozę bardzo szybko. Skrobia z makaronów ulega rozpadowi znacznie wolniej, mimo że pochodzi z białej mąki, która jest uboga w błonnik. Na poziom glukozy we krwi wpływa także długość przeżuwania pokarmu przed połknięciem oraz wielkość jego cząsteczek. Produkowane przemysłowo purée ziemniaczane zawiera drobny proszek, który miesza się z płynem. Glukoza z purée jest przyswajana prawie tak szybko jak czysty roztwór glukozy. Makaron i ryż połykane są większymi porcjami i muszą zostać strawione, zanim trafią do krwiobiegu. Podobnie poziom glukozy będzie podnosił się wolniej po spożyciu jabłka niż po spożyciu soku jabłkowego, który zawiera mniejsze cząsteczki i ma postać płynną. Podgrzewanie powoduje rozkład skrobi, czyniąc ją szybciej przyswajalną. Gotowe, przetworzone potrawy są zazwyczaj poddawane w produkcji działaniu wysokiej temperatury, co sprawia, że po ich spożyciu glikemia rośnie szybciej niż w przypadku potraw przyrządzanych w domu. Gotowe pokarmy dla dzieci oraz częściowo przetworzone potrawy (wykorzystywane czasami w przedszkolnych i szkolnych stołówkach) mogą podnosić poziom glukozy szybciej niż posiłki gotowane w domu.

Węglowodany nieprzyswajalne (błonnik pokarmowy) nie są rozkładane w jelitach, więc nie podnoszą poziomu glukozy. Ilość węglowodanów podana na etykiecie produktu spożywczego może być myląca, jeśli w tabeli wartości odżywczych nie uwzględnia się rozróżnienia na węglowodany przyswajalne i nieprzyswajalne. Bardziej szczegółowych informacji na ten temat udzieli Ci dietetyk.