Informacje dla rodzin i opiekunów osób chorych na cukrzycę

Dr n. med. Anna Jeznach-Steinhagen, lekarz diabetolog

Rosnąca liczba pacjentów z cukrzycą, jak również wydłużenie życia powodują, iż prawie każdy z nas ma w grupie swoich bliskich lub przyjaciół osobę chorującą na cukrzycę. Większość opiekunów zadaje sobie często pytanie: jak mogę pomóc osobie bliskiej lub rodzicowi z cukrzycą, tak aby pomoc była dyskretna, ale dawała realne korzyści i wsparcie w chorobie?
Poniżej znajdziesz przydatne wskazówki, które pomogą Ci wspierać bliską osobę chorującą na cukrzycę.

Bliski zaraz po rozpoznaniu choroby

Pojawienie się nowej choroby, w szczególności takiej jak cukrzyca – przewlekłej, niewyleczalnej, stale postępującej, prowadzącej do rozwoju powikłań, jest zawsze ogromnym stresem dla pacjenta. Dodatkowo choroba ta wiąże się z dużym zaangażowaniem chorego w proces leczenia, wymaga zmiany diety, stylu życia, wiąże się z obowiązkami, jak stałe wykonywanie pomiarów glikemii za pomocą glukometru czy podawanie zastrzyków z insuliny.
Wspólne doświadczanie tego okresu jest zawsze wsparciem dla pacjenta. Szukanie dobrych przykładów w rodzinie, wśród znajomych, którzy chorują i dobrze radzą sobie z chorobą, będzie dodatkowym atutem. Nigdy nie należy straszyć pacjenta ani udowadniać mu, że choroba jest konsekwencją dotychczasowych nawyków lub że „pacjent na nią zasłużył”. Warto raczej wzmacniać i zachęcać do zmian wpływających korzystnie na jakość życia, które pozwolą zahamować rozwój choroby i skuteczniej ją leczyć.
Znając dobrze osobę, powinniśmy być czujni na zmiany jej nastroju i zachowania. Pacjenci z cukrzycą mogą doświadczać epizodów depresji, która wymaga fachowego wsparcia psychologa lub psychiatry. Dlatego nie lekceważ spadku nastroju u bliskiego, a w przypadku utrzymywania się objawów depresji umów bliską osobę na konsultację u specjalisty.

Pomoc w samokontroli glikemii i podczas wizyt lekarskich

Zachęcaj bliskiego do wypełnienia zaleceń lekarza, w szczególności do regularnych samodzielnych pomiarów cukru we krwi za pomocą glukometru. Miej pewność, że Twój bliski dobrze radzi sobie z obsługą sprzętu, możesz pomóc poprzez głośne przeczytanie instrukcji i wykonanie kilku pomiarów wspólnie. Zainteresowanie faktem posiadania zapasu pasków do glukometru przez bliską osobę, sprawdzenie, czy paski testowe nie straciły ważności, czy przypomnienie o zabraniu glukometru na wyjazd – będzie również oznaką troski.
Pamiętaj, ze pacjent z cukrzycą musi wykonywać okresowe badania laboratoryjne, takie jak: lipidogram, hemoglobina glikowana (HbA1c), stężenie kreatyniny, badanie ogólne moczu oraz badania okulistyczne. Jeśli Twój bliski choruje dodatkowo na inną chorobę lub ma powikłania cukrzycy, powinien wykonywać badania częściej lub w rozszerzonym zakresie. Warto zapisywać w swoim kalendarzu daty kontrolnych wizyt lekarskich oraz planować wykonanie oznaczeń laboratoryjnych kilka dni przed wizytą. Pozwala to w porę przypomnieć bliskiemu o umówionej wizycie oraz zaproponować pomoc w podwiezieniu do przychodni.

Przed wizytą lekarską warto z chorym porozmawiać, czy potrzebuje pomocy w podwiezieniu do przychodni lub obecności na wizycie. Należy zawsze pamiętać o zabraniu na wizytę lekarską wyników badań, konsultacji, dzienniczka samokontroli glikemii i ciśnienia tętniczego oraz glukometru.

Warto również zapisać na kartce najważniejsze zagadnienia, niepokojące objawy oraz pytania do lekarza. Szczególnie osoby starsze i pacjenci, którzy denerwują się przed wizytą lekarską, będą czuli się bezpieczniej w towarzystwie opiekuna i nie zapomną zadać ważnych pytań lekarzowi. Jeśli nie możesz towarzyszyć bliskiemu na wizycie, zapytaj, jak ona przebiegła oraz jakie były zalecenia lekarza. Zapytaj, czy nie zmieniły się leki, ich dawki lub godziny przyjmowania. Starszym osobom warto wydrukować lub napisać na kartce większą czcionką nowe zalecenia oraz pomóc rozłożyć leki do dozowników. Niejednokrotnie leki wymagają zamówienia lub koszt ich zakupu jest dla bliskiej osoby zbyt duży. Możemy również pomóc w tym zakresie poprzez wsparcie finansowe, poszukanie tańszej apteki lub porównanie cen w aptekach internetowych.

Zmiana sposobu żywienia

Zmiana sposobu żywienia to najtrudniejszy jak również najistotniejszy element leczenia cukrzycy, bez którego nie pomogą najdroższe leki ani najlepszy lekarz specjalista. Na szczęście wspólne posiłki są bardzo rodzinną aktywnością i w tym zakresie opiekunowie mogą zrobić bardzo dużo. Nie istnieje pojęcie specjalnej „diety cukrzycowej”. Dieta zalecana pacjentom z cukrzycą to dieta oparta na piramidzie zdrowego żywienia, czerpiąca dużo z diety śródziemnomorskiej. Taki sposób żywienia jest wskazany w wielu jednostkach chorobowych, jak również – co warto podkreślić – u osób zdrowych. Warto, aby w miarę możliwości wszyscy domownicy i osoby z otoczenia pacjenta zmienili swój sposób żywienia. Pamiętaj więc, aby podczas wspólnych posiłków pojawiło się ciemne pieczywo, warzywa, chude mięso i wędliny, woda mineralna lub źródlana. Rezygnacja ze słodkich przekąsek, słodyczy, pszennego pieczywa, wysoko przetworzonych produktów i słodzonych napojów będzie w dłuższej perspektywie korzystna dla zdrowia wszystkich domowników oraz wyrazem ich solidarności z bliskim chorym na cukrzycę. Jeśli to Ty robisz zakupy, unikaj produktów, których pacjent nie powinien spożywać. W przypadku większych spotkań rodzinnych, świąt i innych uroczystości należy pomyśleć o naszym pacjencie i ewentualnie przygotować dania dla niego odpowiednie. Na przykład pomyśl o niskokalorycznym deserze, tak aby spędzając wspólnie czas np. w restauracji, osoba ta nie czuła się wykluczona.
Zmiana technik kulinarnych będzie również efektywniejsza, jeśli wszyscy domownicy będą spożywać produkty duszone, smażone na patelniach beztłuszczowych, grillowane czy gotowane w parowarze lub na parze. Zakup niezbędnego sprzętu kuchennego może stanowić element wspólnych prezentów.
Warto poszukać ciekawych przepisów kulinarnych do przygotowania odpowiednich dań dla diabetyka, zawierających produkty spożywcze lubiane przez pacjenta i innych domowników, jak również zaplanować wspólne zakupy czy gotowanie.
Pamiętaj, aby bliski z cukrzycą mierzył poziomu cukru za pomocą glukometru przed posiłkiem i 2 godziny po posiłku. Wynik zapisz w dzienniczku wraz z adnotacją na temat składu posiłku – to pozwoli lekarzowi lepiej zrozumieć, jak dopasować leczenie, oraz doradzić w kwestii diety.

Zachęcanie do aktywności fizycznej

Najlepsza aktywność fizyczna to taka, którą pacjent lubi i która jest wskazana przy aktualnym stanie zdrowia chorego. Należy zawsze o tym pamiętać i wspólnie zastanowić się nad najlepszym rodzajem aktywności dla bliskiego. Osoby starsze, z powikłaniami kardiologicznymi, dotychczas mało aktywne, powinny się skonsultować z lekarzem przed rozpoczęciem aktywności fizycznej. Można zachęcać bliskiego do uprawiania nowych sportów, jak np. nordic walking, czyli energiczny spacer z kijkami, który jest zalecany przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne1. Część aktywności można wykonywać wspólnie, włączając w nią innych domowników, ale przede wszystkim siebie. Warto przeanalizować możliwości w okolicy, takie jak korzystanie z siłowni plenerowych, spacery w lesie czy korzystanie z basenu. Niezbędny sprzęt czy karnet na basen lub na siłownię może być dobrym prezentem dla bliskiego. Planując wspólny urlop, nie zapominajmy o wakacyjnych aktywnościach.

Każda aktywność fizyczna, nawet codzienny spacer, wymaga odpowiedniego obuwia. Należy zapoznać się z ogólnymi zasadami doboru obuwia dla diabetyka (w poradni lub Internecie) i pomóc bliskiej osobie w odnalezieniu właściwych sklepów i doborze butów. Systematyczne dbanie o stopy może wymagać pomocy opiekuna lub znalezienia odpowiednich gabinetów kosmetycznych czy podologicznych.




1 Diabetologia Praktyczna, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2016, str. A12, 2016

5
Ten artykuł oceniły 9 osoby .