Stan przedcukrzycowy

Dr n. med. Anna Jeznach-Steinhagen, lekarz diabetolog

Cukrzyca określana jest mianem niezakaźnej pandemii XXI wieku. Stale zwiększa się liczba chorych, obecnie na świecie choruje już 415 mln osób, przewiduje się, że w 20401 roku liczba ta wzrośnie do 642 mln. W Polsce choruje ponad 2,2 mln osób, a ponad 1,6 mln prawdopodobnie nie wie, że choruje2. Wśród przyczyn choroby i szybkiego wzrostu liczby zachorowań wymienić należy: wydłużenie życia, wzrost liczby osób z nadwagą i otyłością w społeczeństwie oraz małą aktywność fizyczną. Osoby obciążone zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy to: kobiety z zespołem policystycznych jajników, osoby z nadwagą lub otyłością, osoby z rodzinnym obciążeniem cukrzycą, kobiety z cukrzycą ciążową lub matki, które urodziły dziecko ważące powyżej 4 kg, osoby z chorobami układu krążenia, w tym z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi, jak również osoby mało aktywne fizycznie. U wszystkich tych osób należy wykonywać badania profilaktyczne niezależnie od wieku tak, aby odpowiednio wcześnie rozpoznać stan przedcukrzycowy i rozpocząć leczenie.

Stan przedcukrzycowy diagnozujemy, gdy stwierdzamy zaburzenia metaboliczne pod postacią podwyższonych wyników stężenia glukozy we krwi lub zaburzenia metaboliczne (podwyższone stężenie glukozy, zaburzenia działania insuliny), ale wartości te nie są jeszcze tak wysokie, żeby zdiagnozować cukrzycę. Stan ten może być odwracalny, jednak nieleczony nieuchronnie doprowadzi do rozwoju cukrzycy. Do stanów przedcukrzycowych zaliczamy: nieprawidłową glikemię na czczo (IFG) i/lub nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT). W tabeli przedstawiono wyniki stężenia glukozy u osoby zdrowej, u osoby z cukrzycą oraz u osób ze stanami przedcukrzycowymi. Doustny test obciążenia glukozą (OGTT) wykonuje się na czczo, a następnie godzinę i 2 godziny po wypiciu 75 g glukozy rozpuszczonej w szklance wody. W trakcie testu dokonywane jest oznaczenie stężenia glukozy w surowicy krwi, gdyż badania wykonywane przy użyciu glukometru nie są wystarczające do diagnozy.

Tabela. Podział zaburzeń glikemii3

  Stężenie glukozy na czczo (8-4 godziny po ostatnim posiłku) Wyniki w teście obciążenia OGTT w 120 min
Zdrowa osoba Na czczo 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l) Poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l)
Cukrzyca typu 2 Powyżej 126 mg/dl (7,0 mmol/l) Powyżej 200 mg/dl (11,1 mmol/l)
Nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l)  
Nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT)   Od 140 mg/dl do 199 mg/dl(7,8–11,1mmol/l)

Objawy w postaci nieprawidłowej glikemii na czczo i nieprawidłowej tolerancji glukozy mogą występować razem. Elementem rozwoju zaburzeń metabolicznych jest insulinooporność, czyli sytuacja, w której trzustka produkuje wystarczająco dużo insuliny, ale komórki są na nią odporne i cukier z pożywienia nie przedostaje się do komórek tylko krąży we krwi.

Nie każdy pacjent odczuwa niepokojące objawy, gdyż można je pomylić z innymi dolegliwościami. Do objawów tych należą: uczucie zmęczenia, senność, częstsze infekcje, zmiany apetytu (np. napady głodu), zwiększone pragnienie, suchość w ustach, drzemki po posiłkach. Intensywne leczenie stanów przedcukrzycowych poprzez zmianę stylu życia oraz branie odpowiednich leków może odwrócić zaburzenia metaboliczne i zapobiegać rozwinięciu pełnoobjawowej cukrzycy. Natomiast nieleczone stany przedcukrzycowe powodują rozwój cukrzycy i wówczas leczenie musi być intensywniejsze, a ryzyko rozwoju powikłań rośnie. Rozwój pełnoobjawowej cukrzycy również skraca życie i pogarsza jego jakość. Większość nieprawidłowości rozwija się już w okresie nieznacznie podwyższonego poziomu cukru we krwi, czyli w stanach przedcukrzycowych. Obserwujemy wzrost masy ciała, rozwój zaburzeń lipidowych oraz powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Leczenie stanów przedcukrzycowych polega na zmianie stylu życia, do której można zaliczyć zmianę sposobu żywienia, zmniejszenie masy ciała oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Do najważniejszych elementów diety, które pacjenci powinni uwzględnić, należy zmniejszenie ilości przyjmowanych kalorii. Dieta oparta na zasadach zdrowego żywienia powinna obejmować rezygnację z produktów wysoko przetworzonych, w tym białego pieczywa, słodkiego pieczywa (drożdżówki, rogale), słodyczy, na rzecz pieczywa pełnoziarnistego (ciemnego), surowych warzyw spożywanych do każdego posiłku, picie wody niegazowanej zamiast słodzonych napojów. Dodatkowym elementem leczenia jest zwiększenie aktywności fizycznej -najlepiej poprzez zwykłą codzienną aktywność, np.: spacer, korzystanie ze schodów zamiast z windy, prace domowe, jak również bardziej intensywna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjenta, np.: treningi czy dłuższe spacery, spacery z kijkami (nording walking), pływanie, jazda na rowerze. Dodatkowo regularny wysiłek poprawia kondycję fizyczną, obniża stężenie cholesterolu, ciśnienia tętniczego krwi, zmienia skład masy ciała (wzrost udziału tkanki mięśniowej, zmniejszenie udziału tkanki tłuszczowej) oraz wpływa bardzo korzystnie na nastrój pacjentów.

Zastosowanie zmian w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej może skutkować pozytywnymi efektami w postaci redukcji masy ciała, spadku wartości glikemii oraz zmniejszenie ryzyka rozwoju cukrzycy. Zmiany stylu życia u pacjenta ze stanem cukrzycowym mają najsilniejszy wpływ na zatrzymanie rozwoju niekorzystnych zmian metabolicznych i rozwoju cukrzycy.

Zaleca się zastosowanie leczenia farmakologicznego u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym z dużym ryzykiem rozwoju cukrzycy. Do leczenia wprowadzana jest wtedy – obok diety i aktywności fizycznej – metformina, która pomaga wyrównać zaburzenia węglowodanowe, zmniejsza glukoneogenezę wątrobową oraz zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, nie zwiększając wydzielania insuliny. Lek ten jest bezpieczny, nie wiąże się z ryzykiem zbyt dużego spadku glikemii (hipoglikemii), stabilizuje apetyt (szczególnie na słodycze). Przeciwwskazania do stosowania leku to ciężkie choroby nerek, wątroby i płuc. Poza leczeniem zaburzeń glikemii i nadmiernej masy ciała u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym ważne jest także leczenie zaburzeń lipidowych.

Stan przedcukrzycowy pacjent powinien traktować ostrzegawczo, nigdy nie lekceważyć jego występowania, pomimo iż niejednokrotnie nie obserwuje u siebie objawów. Niekorzystne zmiany dotyczące zwiększonego ryzyka rozwoju miażdżycy i powikłań sercowo-naczyniowych stale postępują. Na tym etapie zmiana nawyków może oznaczać wygrane życie bez cukrzycy w przyszłości.

Źródła:
1 http://www.diabetesatlas.org, 14.07.2016
2 http://www.diabetesatlas.org/across-the-globe.html, 14.07.2016
3 Diabetologia Praktyczna, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2016, str. A4, 2016

4.8
Ten artykuł oceniły 25 osoby .